 |
| Μήπως η Τροία του Ομήρου δεν είναι στο Βόσπορο; |
Για τον Τρωϊκό πόλεμο μάθαμε στο σχολείο. Για το μύθο της Ωραίας Ελένης, τον Αγαμέμνονα, τον Αχιλλέα, τον Έκτορα, το Δούρειο Ίππο. Το ίδιο και για τις περιπλανήσεις του Οδυσσέα σε άγνωστες θάλασσες και άγνωστους τόπους στο ταξίδι της επιστροφής του στην Ιθάκη.
Στο μάθημα της Ιστορίας επίσης μάθαμε πως ένας αρχαιολόγος, ο Σλήμαν, ανακάλυψε τελικά την Τροία στα τέλη του 19ου αιώνα εκεί περίπου που ο Όμηρος έλεγε πως βρισκόταν: στο λόφο Hisarlik, στην αρχή του Ελλήσποντου, και μάλλον είχε καταστραφεί από εισβολείς.
Ο μύθος λοιπόν του Τρωϊκού πολέμου αποδεικνυόταν αληθινός, ή πιο σωστά ο Ιστορικός πυρήνας του μύθου. Ότι δηλαδή πράγματι οι Άχαιοί πολέμησαν τους Τρώες και τους νίκησαν, αλλά μέχρι εκεί. Ο Όμηρος έγραψε ένα έπος, ένα μύθο, που δεν πρέπει να τον εκλαμβάνουμε ως Ιστορία. Τις λεπτομέρειες του πραγματικού Τρωϊκού πολέμου ίσως να μην τις μάθουμε ποτέ. Έτσι μας έλεγαν.
Κι εδώ ακριβώς άρχιζε για μένα το πρόβλημα. Βλέπετε, ο Σλήμαν ανακάλυψε την πόλη αυτή – και αργότερα και τις Μυκήνες – ακολουθώντας την περιγραφή του Ομήρου, γιατί λοιπόν να μην περιείχε και άλλες αλήθειες η διήγησή του;
Ο Όμηρος έζησε πολύ πιο μετά από τον Τρωϊκό πόλεμο και έγραψε ένα ρομαντικό μυθιστόρημα, στηριγμένος σε μύθους και θρύλλους που κυκλοφορούσαν προφορικά. Στις σάλτσες που είχαν μπεί από την προφορική παράδοση έβαλε κι αυτός τις δικές του για να κάνει το έργο του πιο συναρπαστικό – αυτά απαντούσαν πάνω κάτω οι καθηγητές. Σ’ ό,τι αφορά την Ιστορία, αυτό που πρέπει να θυμόμαστε είναι πως η Τροία για την οποία μας μίλησε ο Όμηρος βρέθηκε.Κι εκεί είναι που έφερνα τους καθηγητές μου στα όριά τους με τις ερωτήσεις μου. «Αν ο Όμηρος έγραψε απλά ένα μυθιστόρημα στηριγμένος σε μύθους, πως ξέρουμε πως δεν έχει αλλάξει το σκηνικό; Πως μπορούμε να είμαστε σίγουροι, για παράδειγμα, πως ο πόλεμος που περιγράφει έγινε πράγματι κοντά στον Ελλήσποντο και όχι σε κάποιο άλλο σημείο του χάρτη;»
Απαντήσεις – πιο σωστά: απαντήσεις που να με πείθουν - δεν έπαιρνα. Όχι μόνο αυτό, αλλά ξαφνικά άρχισαν να μου δημιουργούνται και άλλες απορίες
Γιατί ο Όμηρος δεν αναφέρει τους Χετταίους; Ο Τρωϊκός πόλεμος απ’ ό,τι μάθαμε έγινε γύρω στα 1190 π.Χ., και οι Χετταίοι τότε υπήρχαν. Ο Όμηρος βέβαια έζησε – έτσι μας δίδαξαν – τον 9ο αιώνα π.Χ. και τότε το κράτος τους δεν υπήρχε, όμως η ανάμνησή τους δεν είναι λογικό να έχει σβήσει.
Ξαφνικά μπαίνει και το ερώτημα του «πότε έγινε ο πόλεμος που περιγράφει ο Όμηρος»…
Επιπλέον:
Όταν ο Αγαμέμνων επιστρέφει από την Τροία, ναυαγεί στο ακρωτήριο Μαλέας. Γιατί βρέθηκε εκεί; Θα ήταν λογικό αν επέστρεφε από την Κρήτη ή την Αίγυπτο, αλλά επέστρεφε από τον Ελλήσποντο.
Σύμφωνα με το μύθο, οι Αχαιοί περίμεναν στην Αυλίδα για χρόνια μέχρι να φυσήξει ούριος άνεμος. Ούριος άνεμος για ένα τόσο κοντινό ταξίδι;
Υπάρχει βέβαια και η εκδοχή πως περίμεναν στην Αυλίδα επειδή δεν ήξεραν τη διαδρομή. Άλλο περίεργο κι αυτό: οι Αχαιοί ταξιδεύουν στο Αιγαίο, στην Κρήτη, στην Κύπρο, ο Όμηρος αναφέρει τη Σικελία και την Αίγυπτο, αλλά δεν ξέρουν πως να φτάσουν στον Ελλήσποντο;
Στην Οδύσσεια, ο Οδυσσέας μας πληροφορεί πως όταν έπεσε η Τροία και ετοιμάζονταν να επιστρέψουν, υπήρξαν δύο σκέψεις: η μια να ξεκινήσει ο κάθε βασιλιάς μόνος του και η άλλη - που προτιμήθηκε τελικά – να ταξιδέψουν όλοι μαζί. Αναρωτιέται κανείς, όλο αυτό για ένα ταξίδι στο Αιγαίο; Μια τέτοια σκέψη θα είχε νόημα αν επρόκειτο για ένα ταξίδι σε άγνωστες θάλασσες, με πολλές εχθρικές ναυτικές δυνάμεις να αποτελούν δυνητική απειλή. Στο Αιγαίο, κακά τα ψέματα, κάτι τέτοιο είναι περίεργο.
Και στα δύο έπη του, ο Όμηρος ομιλεί για ένα πλήθος λαών και τόπων. Για έναν κόσμο που είναι "ελληνικός" στο μεγαλύτερο μέρος του, με ελληνικές συνήθειες, γλώσσα, ονόματα και θεότητες, και για ελάχιστους "μη ελληνικούς" τόπους.
Αν σκεφτούμε πως ο Όμηρος γενικά μιλάει με κωδικοποιημένο τρόπο, αν σκεφτούμε πως και η χρονολόγηση του Τρωϊκού πολέμου δεν είναι σίγουρη, όλα αυτά τα ερωτήματα αποκτούν άλλη βαρύτητα.
Το εντυπωσιακό είναι πως αν τοποθετήσουμε την Τροία στην οποία αναφέρεται ο Όμηρος - και ο μύθος - κάπου αλλού, και μάλιστα εκτός Μεσογείου (κάτι που εκ πρώτης όψεως φαντάζει αστείο), πολλά πράγματα από αυτά που διαβάζουμε στα ομηρικά έπη αποκτούν άλλη σημασία.
Δεδομένου ότι ο μύθος είναι η προφορική Ιστορία διανθισμένη με θρύλλους, μια τέτοια οπτική μπορεί να οδηγήσει σε μια νέα θεώρηση της Ιστοριας όπως την ξέρουμε, με περισσότερες απαντήσεις σε πράγματα που σήμερα φαίνονται ασύνδετα μεταξύ τους ή περίεργα.
Και όλο αυτό ξεκινά από ένα "Ίσως".
Ίσως τελικά η
Τροία του ομηρικού μύθου να είναι κάπου αλλού, και να περιμένει να ανακαλυφθεί.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου